Zarys historyczny Interpolu

W 1923 roku na Międzynarodowym Kongresie Policji Kryminalnych w Wiedniu powołano Międzynarodową Komisję Policji Kryminalnych, która działała efektywnie do wybuchu II wojny światowej.

W 1946 roku podczas konferencji w Brukseli reaktywowano Międzynarodową Komisję Policji Kryminalnych. Przeniesiono wówczas siedzibę centrali Komisji do Paryża i po raz pierwszy użyto w odniesieniu do niej słowa Interpol.

Dziesięć lat później przyjęto nazwę Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnych - Interpol. Kolejnym krokiem reorganizacyjnym było przeniesienie siedziby Sekretariatu Generalnego do Saint Cloud, a następnie, w 1989 do Lyonu, gdzie mieści się do chwili obecnej.

Warto zauważyć, że w roku 1967 Organizacja liczyła już sto państw członkowskich. Do połowy lat siedemdziesiątych międzynarodowa współpraca policyjna odbywała się przede wszystkim za pośrednictwem Interpolu oraz na podstawie bilateralnych i multilateralnych umów międzynarodowych.

W 1991 roku rozpoczęto budowę nowoczesnego zinformatyzowanego systemu łączności Interpolu.

W roku 2002 uruchomiono system łączności I-24/7, którego funkcjonowanie zostało oparte o zasadę działania Internetu. System umożliwia szybkie przesyłanie zarówno tekstu jak i fotografii osób, przedmiotów, dokumentów oraz kart daktyloskopijnych. Pozwala również upoważnionym użytkownikom korzystać ze zinformatyzowanych baz danych zarządzanych przez Sekretariat Generalny Interpolu w Lyonie. Do systemu podłączone są wszystkie kraje członkowskie oraz Sekretariat Generalny.

W 2003 roku w Sekretariacie Generalnym swoją działalność rozpoczęło Centrum Dowodzenia i Koordynacji, które ma zapewnić Interpolowi możliwość nieprzerwanego działania przez wszystkie dni w roku.

W 2007 roku Interpol uruchomił dwa nowe zintegrowane rozwiązania informatyczne nazwane FIND (Fixed Integrated Natwork Database) oraz MIND (Mobil Integrated Network Database pozwalające na dokonywanie, z poziomu jednostek terenowych policji i punktów kontroli granicznej, sprawdzeń w bazach danych Interpolu dotyczących skradzionych i utraconych dokumentów podróży oraz skradzionych pojazdów.

Interpol liczy obecnie 187 państw członkowskich i jest największą oraz najbardziej znaną na świecie międzynarodową organizacją policyjną. W 2008 roku jego szeregi zostały powiększone o Państwo Watykan. Organizacja ma wielkie zasługi w dziedzinie zwalczania przestępczości międzynarodowej. Jest istotnym forum współpracy policyjnej państw, zwłaszcza tych, które nie należą do Unii Europejskiej.

Podstawy prawne i zasady współpracy w ramach Interpolu

Podstawą prawną działania Interpolu jest Statut uchwalony w 1956 roku, zatwierdzony podczas 25 Sesji Zgromadzenia Ogólnego w Wiedniu.

Inne ważne dokumenty regulujące pracę Interpolu to: Regulamin Ogólny, Standardy Pracy Krajowych Biur Interpolu, Regulamin Finansowy. Dla funkcjonowania Organizacji ważne są również Rezolucje Zgromadzenia Ogólnego Interpolu, uchwały i rezolucje Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także konwencje i porozumienia międzynarodowe, w których Interpol wymieniany jest jako podmiot współdziałania.

Struktura organizacyjna Interpolu

Struktura Interpolu opiera się na sieci Krajowych Biur Interpolu, których praca jest koordynowana przez Sekretariat Generalny, odpowiedzialny za swoją działalność przed Zgromadzeniem Ogólnym i Komitetem Wykonawczym Interpolu. Wymiana informacji odbywa się w czterech językach roboczych: angielskim, francuskim, hiszpańskim i arabskim.

W każdym państwie członkowskim wyznaczony jest organ pełniący rolę Krajowego Biura Interpolu, w celu zapewnienia właściwej współpracy w ramach Organizacji, utrzymujący kontakty z: organami ścigania tego państwa, z komórkami organizacyjnymi innych państw, pełniącymi rolę Krajowego Biura Interpolu oraz z Sekretariatem Generalnym. Praca Krajowych Biur Interpolu powinna odbywać się w oparciu o standardy zatwierdzane przez Zgromadzenie Ogólne. Dzięki temu możliwe stało się egzekwowanie jednolitego systemu i procedur działania. Najistotniejsze spośród tych standardów to, między innymi, konieczność zapewnienia przez KBI dwudziestoczterogodzinnej służby dyżurnych przez cały rok, w celu zapewnienia stałej łączności i swobodnej wymiany informacji we wszystkich językach oficjalnych Interpolu, jak również zapewnienie udzielania odpowiedzi w terminie.

Zgromadzenie Ogólne jest najważniejszym organem decyzyjnym Interpolu a jego sesje odbywają się raz w roku w jednym z krajów członkowskich. Do podstawowych funkcji tego gremium należy:

• określanie zasad działania Organizacji właściwych dla osiągnięcia jej statutowych celów,
• rozpatrywanie i zatwierdzanie programu pracy na przyszły rok kalendarzowy,
• określanie polityki finansowej,
• przyjmowanie rezolucji oraz wydawanie rekomendacji dla krajów członkowskich,
• wybory członków władz Organizacji.

W Sesjach Zgromadzenia Ogólnego Interpolu uczestniczą wysocy rangą funkcjonariusze reprezentujący organy ścigania krajów członkowskich. Każde państwo może być reprezentowane przez jednego lub wielu delegatów, jednak dana delegacja może mieć tylko jednego przewodniczącego, wyznaczonego przez kompetentny organ rządowy, posiadającego prawo do głosowania, na podstawie upoważnienia przedłożonego wcześniej organizatorom.

Zgromadzenie Ogólne podejmuje decyzje w formie rezolucji lub zaleceń uchwalanych zwykłą większością głosów z wyjątkiem tych decyzji, dla których większość dwóch trzecich wymagana jest Statutem.

Komitet Wykonawczy

• nadzoruje wykonywanie decyzji Zgromadzenia Ogólnego,
• przygotowuje porządek obrad sesji Zgromadzenia Ogólnego,
• przedkłada Zgromadzeniu Ogólnemu program pracy oraz każdy projekt, który uznany zostanie za pożyteczny,
• kontroluje działalność Sekretarza Generalnego,
• wypełnia wszystkie pełnomocnictwa, udzielone mu przez Zgromadzenie Ogólne.

W skład Komitetu wchodzą: Prezydent Organizacji, wybierany na cztery lata przez Zgromadzenie Ogólne, trzej zastępcy i dziewięciu delegatów wybieranych przez to samo gremium na okres trzech lat. Posiedzenia Komitetu odbywają się co najmniej raz w roku. Każdy z trzynastu członków powinien pochodzić z innego państwa z uwzględnieniem klucza geograficznego.

Prezydent Organizacji przewodniczy sesjom Zgromadzenia Ogólnego i Komitetu Wykonawczego oraz kieruje obradami, czuwa nad zgodnością działalności Organizacji z decyzjami Zgromadzenia Ogólnego i Komitetu Wykonawczego oraz utrzymuje stały i bezpośredni kontakt z Sekretarzem Generalnym Organizacji. Od 2008 roku funkcję Prezydenta pełni KHOO Boon Hui.

Sekretariat Generalny z siedzibą w Lyonie jest organem administracyjnym i technicznym Interpolu, odpowiedzialnym za sprawne codzienne funkcjonowanie Organizacji. Na czele stoi Sekretarz Generalny wybierany przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Komitetu Wykonawczego na okres pięciu lat.

Sekretarz Generalny nadzoruje działalność Sekretariatu, zarządza finansami, powołuje stałe komórki organizacyjne i kieruje ich pracą zgodnie z wytycznymi przyjętymi przez Komitet Wykonawczy i Zgromadzenie Ogólne Interpolu. Od 2000 roku Sekretarzem Generalnym Interpolu jest Ronald K. Noble pełniący tę funkcję już drugą kadencję.

Ważnym gremium dla państw europejskich jest powołany na 60 Sesji Zgromadzenia Ogólnego Interpolu w Punta del Este, w listopadzie 1991 r. Komitet Europejski Interpolu. Jest to organ doradczo-kontrolny, określający politykę Organizacji wobec państw członkowskich kontynentu europejskiego. W jego skład wchodzą reprezentanci ośmiu państw wybieranych przez Europejską Konferencję Regionalną na okres czterech lat oraz europejski przedstawiciel Komitetu Wykonawczego. Do zadań Europejskiego Komitetu Interpolu należy przygotowywanie strategii działania Organizacji mającej zasadnicze znaczenie dla organów ścigania państw europejskich w zwalczaniu przestępczości oraz opracowywanie projektów rekomendacji przyjmowanych podczas obrad Europejskiej Konferencji Regionalnej. Spotkania Komitetu Europejskiego odbywają się trzy razy w roku.

Podczas Europejskiej Konferencji Regionalnej omawiana jest strategia wzmacniania współpracy państw członkowskich kontynentu europejskiego oraz aktualny stan przestępczości w tym regionie, na podstawie raportów opracowywanych przez Komitet Europejski Interpolu, Poddyrektoriat ds. Europy Sekretariatu Generalnego Interpolu, właściwe grupy robocze oraz poszczególne delegacje. Pierwsza Europejska Konferencja Regionalna odbyła się w Rzymie w 1966 r. Do 1976 r. spotkania tego gremium odbywały się co dwa lata, a od 1976 roku Europejska Konferencja Regionalna organizowana jest corocznie.

W 1983 r. zadecydowano, iż Europejski Wiceprezydent Interpolu będzie pełnił funkcję przewodniczącego Europejskiej Konferencji Regionalnej. Na 66 Sesji Zgromadzenia Ogólnego Interpolu, która odbyła się w New Delhi, w październiku 1997 r. podjęto decyzję, iż regionalne konferencje będą odbywały się regularnie na pięciu kontynentach: w Afryce, Azji, Europie i w obu Amerykach.

Doradcy Interpolu pełnią jedynie rolę konsultantów w określonych sprawach. Wyznaczani są na trzy lata przez Komitet Wykonawczy spośród fachowców cieszących się międzynarodowym uznaniem i autorytetem w dziedzinie, która interesuje Organizację. Ich nominacja jest ważna dopiero po przyjęciu jej przez Zgromadzenie Ogólne. Doradca może być odwołany z funkcji decyzją Zgromadzenia Ogólnego.

Polska w strukturach Interpolu

Polska Policja jest obecna w międzynarodowych strukturach policyjnych od 1923 roku, kiedy to przedstawiciele polskiej policji uczestniczyli w kongresie założycielskim Międzynarodowej Komisji Policji Kryminalnych.
W 1952 roku na skutek uwarunkowań politycznych strona polska zerwała wszelkie kontakty z Interpolem, chociaż formalnie nigdy z niej nie wystąpiła. Jedynie Jugosławia z państw zza „żelaznej kurtyny” pozostała w strukturach Organizacji, jednak w latach dziewięćdziesiątych, w związku z tzw. konfliktem bałkańskim została usunięta z Interpolu.

Po raz drugi Polska została przyjęta w poczet członków M.O.P.K. Interpol w 1990 roku podczas Sesji Zgromadzenia Ogólnego Interpolu w Ottawie.

W wyniku przemian ustrojowych, jakie dokonały się w Polsce po 1989 roku, polska Policja stanęła przed nowymi zadaniami w walce z przestępczością. Pojawiły się nowe rodzaje przestępstw takie jak: przestępstwa bankowe, piractwo towarowe i wiele innych. Ponadto ułatwienia w ruchu granicznym wraz z położeniem geograficznym w centrum Europy sprawiły, że zorganizowane grupy przestępcze przemycają przez Polskę skradzione samochody, narkotyki, nielegalnych imigrantów itd.

Polskiej Policji ciężko byłoby sprostać nowym wyzwaniom walcząc samodzielnie z narastającą falą przestępczości. Koniecznością stało się nawiązanie szerokiej współpracy z organami ścigania innych państw. Dzięki przynależności Polski do Interpolu, polska Policja uzyskała dostęp do jego bogatych zbiorów danych, jak również do nowoczesnego zinformatyzowanego systemu wymiany informacji o globalnym zasięgu.

Za pośrednictwem systemu łączności I-24/7 możliwe jest kontaktowanie się z organami ścigania innych państw, w celu uzyskiwania informacji na potrzeby śledztw prowadzonych przez polską Policję. Możliwe jest także korzystanie z interpolowskich baz danych oraz ich zasilanie. Korzystając z członkostwa Polski w Interpolu, polskie organa ścigania mogą również zdobywać, przekazywać i wymieniać doświadczenia w zakresie zwalczania przestępczości poprzez udział swoich przedstawicieli w organizowanych przez Organizację konferencjach i szkoleniach międzynarodowych.

Narzędzia Interpolu w walce z przestępczością międzynarodową

Jednym z podstawowych narzędzi Interpolu służącym sprawnemu i efektywnemu działaniu jest globalny system łączności I-24/7 zapewniający państwom członkowskim stałą, szybką i jednocześnie bezpieczną komunikację. Jest to największy i najbardziej zasobny w dane system wymiany informacji.

Istotną rolę w ściganiu sprawców przestępstw spełniają tzw. notices, czyli listy gończe. Są one publikowane przez Sekretariat Generalny w czterech oficjalnych językach Interpolu, na wniosek państw członkowskich. Istnieje sześć kategorii listów gończych, każdy oznaczony innym kolorem: Red Notice oznacza poszukiwania w celu aresztowania i ekstradycji, Yellow Notice ogłaszany jest w celu wszczęcia poszukiwań osób zaginionych, Blue Notice publikowany w celu uzyskania dodatkowych danych o osobie lub informacji o nielegalnej działalności, Black Notice wydawany w celu ustalenia tożsamości niezidentyfikowanych zwłok, Green Notice zawiera ostrzeżenia o osobach, które popełniły przestępstwa i istnieje duże prawdopodobieństwo, że mogą popełnić takie samo przestępstwa w innym kraju, Orange Notice publikowany jest w celu ostrzeżenia przed zagrożeniami, w związku z możliwością użycia czy wykorzystania przez pewne osoby broni, materiałów wybuchowych lub przesyłek pułapek.

Kolejnym ważnym narzędziem Interpolu wykorzystywanym w zwalczaniu wszelkich form przestępczości są bazy danych Interpolu. Obecnie Interpol dysponuje bazami danych dotyczącymi: poszukiwanych sprawców przestępstw, skradzionych pojazdów, dokumentów, dzieł sztuki, a także bazami danych śladów linii papilarnych, profili genetycznych oraz wizerunków ofiar przestępstw pedoseksualnych.

W 2003 roku w strukturze Sekretariatu Generalnego Interpolu wyodrębniono Centrum Dowodzenia i Koordynacji, którego głównym zadaniem jest koordynacja ważnych przedsięwzięć realizowanych przez kilka państw członkowskich oraz zapewnienie pomocy i wsparcia krajom członkowskim podczas zaistnienia na ich terytorium sytuacji kryzysowych lub podczas organizacji dużych imprez masowych.

Kluczowe obszary działalności Interpolu

Interpol został powołany do walki z przestępczością międzynarodową. Obecnie jego działalność koncentruje się na sześciu priorytetowych obszarach:

• zwalczaniu przestępczości narkotykowej i zorganizowanej,
• zwalczaniu przestępczości ekonomicznej oraz przestępczości wykorzystującej zaawansowane technologie informatyczne
• poszukiwanie zbiegłych przestępców,
• zwalczaniu terroryzmu i zapewnieniu bezpieczeństwa i porządku publicznego,
• zwalczaniu handlu ludźmi
• zwalczaniu korupcji

Sekretariat Generalny Interpolu gromadzi i analizuje dane otrzymane z krajów członkowskich w celu opracowywania stosownych raportów dotyczących poszczególnych dziedzin przestępczości. Zapewnia również pomoc państwom członkowskim w prowadzeniu międzynarodowych śledztw, koordynuje sprawy, w które zaangażowane są przynajmniej dwa państwa członkowskie; organizuje spotkania robocze w przypadku wykrycia wspólnych elementów w sprawach, które toczą się na terenie państw członkowskich, organizuje konferencje poświęcone konkretnym zagadnieniom.

W zakresie zwalczania przestępczości narkotykowej i zorganizowanej identyfikuje nowe trendy, szlaki przemytnicze i grupy przestępcze, wymienia informacji o najnowszych sposobach i technikach walki z kartelami narkotykowymi.

W obszarze zwalczania przestępczości ekonomicznej koncentruje się na zwalczaniu: prania pieniędzy, fałszerstw pieniędzy i kart płatniczych, przestępczości przeciwko własności intelektualnej.

Interpol powołał do życia specjalny wydział ds. poszukiwania zbiegłych przestępców pod nazwą Fugitive Investigative Service, w celu usprawnienia współpracy między krajami członkowskimi. Do jego najistotniejszych zadań należy:

• opracowywanie i publikowanie listów gończych,
• koordynacja i upowszechnianie najlepszych praktyk i wiedzy specjalistycznej,
• koordynacja bieżących dochodzeń.

Jednym z jego podstawowych zadań jest koordynacja działań służących ściganiu sprawców zbrodni wojennych i przeciwko ludzkości.

W zakresie zwalczania terroryzmu oraz zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego Interpol gromadzi, przechowuje, analizuje i wymienia informacje o osobach i grupach podejrzanych o terroryzm. Organizacja koordynuje również obieg zawiadomień o ewentualnych zagrożeniach ze strony szczególnie niebezpiecznych przestępców, terrorystów itd.

W obszarze zwalczania handlu ludźmi Interpol koncentruje swoje wysiłki przede wszystkim na trzech obszarach:

• przeciwdziałaniu i zwalczaniu handlowi kobietami w celu seksualnego wykorzystywania,
• zwalczaniu przemytu ludzi oraz
• zwalczaniu procederu seksualnego wykorzystywania dzieci.

W ramach działań służących zwalczaniu korupcji podjęta została decyzja o utworzeniu w Wiedniu Wyższej Szkoły Interpolu Zwalczania Korupcji. Szkoła będzie oferować specjalistom organów ścigania, sektora publicznego i prywatnego oraz środowisk naukowych szeroką wiedzę dotyczącą m.in. takich aspektów jak źródła korupcji, pranie pieniędzy, prowadzenie postępowań z tego zakresu a także problematykę deontologiczną.

Współpraca z Organizacją Narodów Zjednoczonych

W listopadzie 2004 roku Interpol otworzył biuro oficera łącznikowego w ONZ w Nowym Jorku, co w znacznej mierze przyczyniło się do intensyfikacji współpracy z innymi multilateralnymi organizacjami i podkreśla istotne znaczenie w koordynowaniu prac mających na celu zwalczanie przestępczości kryminalnej o światowym zasięgu.

Podczas 74 Sesji Zgromadzenia Ogólnego Interpolu w Berlinie ustalono szereg kroków umożliwiających współpracę z Organizacją Narodów Zjednoczonych w kwestii zwalczania terroryzmu i sposobów finansowania działalności organizacji terrorystycznych. Zgodnie rezolucję 1617 Rady Bezpieczeństwa ONZ, przyjętą w 2005 roku zintensyfikowana została współpraca Interpolu i ONZ w walce z aktami terrorystycznymi dokonywanymi przez Al.-Quaidę i Tabilanów. W ramach tej współpracy publikowane są specjalne noty Interpolu i ONZ dotyczące osób będących przedmiotem sankcji nałożonych przez ONZ na wspomniane organizacje terrorystyczne.

Współpraca z Europolem

Współpraca z Europolem opiera się na porozumieniu o wzajemnej współpracy z dnia 5 listopada 2001r ("Co-operation agreement between Interpol and Europol"). Celem tego porozumienia jest dalsza współpraca pomiędzy Interpolem i Europolem w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej z zachowaniem kompetencji każdej organizacji. Osiągnięcie tego celu możliwe jest poprzez wymianę informacji operacyjnych, strategicznych oraz technicznych, jak również poprzez rozwój systemu szkoleń oraz wymianę oficerów łącznikowych.
Współpraca z UNESCO.

W maju 2003r Interpol wraz z UNESCO podpisał porozumienie, na mocy którego ustalono utworzenie bazy danych dóbr kultury utraconych lub zaginionych podczas działań wojennych w Iraku. Dzięki temu UNESCO posiada dostęp do systemu informatycznego Interpolu umożliwiającego wymianę informacji na temat skradzionych dzieł sztuki.

Współpraca ze Światową Organizacja Zdrowia

Od 2007 roku Interpol współpracuje ze Specjalną grupą międzynarodową ds. fałszerstw produktów medycznych (IMPACT) funkcjonującą przy Światowej Organizacji Zdrowia. Sprzedaż i obrót sfałszowanymi produktami medycznymi stanowi poważny problem w pewnych regionach Azji Południowo-Wschodniej oraz Afryki.

Współpraca z firmą Microsoft

Współpraca z firmą Microsoft opiera się na działaniach przeciwko przestępstwom komputerowym (kontrole adresów internetowych), w tym przeciwko phisingowi, polegającym na kradzieży informacji potrzebnych m.in. do wyłudzania pieniędzy, kontroli rejestracji nowych domen.

Podsumowanie

Interpol jest organizacją niezwykle dynamiczną, stale dopasowującą swoją strukturę i działanie do coraz to nowych zagrożeń, jakie niesie ze sobą rozwój zorganizowanej przestępczości międzynarodowej. Jest także zaangażowany w różnorodne projekty i przedsięwzięcia, które mają na celu ogólną poprawę bezpieczeństwa, jak i usprawnienie współpracy między organami ścigania poszczególnych krajów członkowskich.