Archiwum X – Nie przestajemy szukać! - ogólnopolska kampania Policji
Każda niewyjaśniona sprawa kryminalna to nie tylko tomy akt i zabezpieczone dowody, ale przede wszystkim niezakończona historia zbrodni i bliscy, którzy latami żyją bez odpowiedzi na pytanie: co naprawdę się wówczas wydarzyło? Właśnie z tego powodu powstała ogólnopolska kampania Archiwum X – Nie przestajemy szukać!, która realizowana jest przez Biuro Kryminalne KGP we współpracy z Biurem Komunikacji Społecznej KGP. Akcja prowadzona jest w czasie Tygodnia Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Jej celem jest przypomnienie, że sprawy zabójstw sprzed wielu lat dotyczą realnych ludzi, ich rodzin i bliskich oraz że wciąż mogą zostać wyjaśnione.
Archiwa to nie tylko dokumenty, to ludzkie historie
Praca policjantów z Archiwum X to znacznie więcej niż ponowna analiza akt. To przede wszystkim próba odtworzenia historii ofiar, wyjaśnienia co wiele lat temu się wydarzyło. To też chęć dania odpowiedzi na pytania stawiane przez rodziny i bliskich, którzy od lat żyją z ciężarem niewiedzy. Dzięki nowoczesnym technologiom, takim jak badania DNA czy zaawansowane analizy kryminalistyczne, możliwe jest ponowne przyjrzenie się dowodom i poszukiwanie nowych tropów. Jednak to nie tylko postęp techniczny decyduje o szansie na rozwiązanie spraw sprzed lat – bardzo ważną rolę odgrywa także ludzka pamięć i gotowość do podzielenia się informacjami z organami ścigania.
Jednym z głównych celów kampanii jest zachęcenie świadków oraz osób posiadających wiedzę o zdarzeniach o charakterze kryminalnym do zgłaszania nawet pozornie nieistotnych szczegółów. W praktyce to właśnie takie informacje wielokrotnie okazywały się przełomowe. – Ludzka pamięć jest ulotna, a czas gra na naszą niekorzyść. Traumatyczne przeżycia, które towarzyszyły bliskim ofiar i świadkom popełnionych zbrodni, pozostają w zakamarkach pamięci na długo. Czasami wystarczy jednak niewielki impuls, bodziec, który spowoduje, że staną się one znowu żywe. Powrót do zdarzeń i tragicznych historii sprzed lat, które mogą przywołać trudne, ale ważne dla nas – funkcjonariuszy Archiwum X – wspomnienia, jest celem tej kampanii. Nie przestajemy szukać! – mówi insp. dr Michał Białęcki, Dyrektor Biura Kryminalnego KGP.
W sprawach niewyjaśnionych często decydują detale. To, co kiedyś wydawało się bez znaczenia, dziś może pomóc połączyć fakty i doprowadzić do ustalenia sprawcy. Dlatego tak ważna jest współpraca ze społeczeństwem i gotowość do dzielenia się swoją wiedzą.
Kampania podkreśla również rolę empatii i odpowiedzialności społecznej w dochodzeniu do prawdy oraz niesieniu wsparcia osobom pokrzywdzonym przestępstwem.
– Za każdą taką niewyjaśnioną sprawą kryje się czyjeś cierpienie i oczekiwanie na prawdę. Jako policjanci mamy świadomość odpowiedzialności, która na nas ciąży i dlatego do wielu spraw wracamy, nawet po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach – mówi Rzecznik Prasowy Komendanta Głównego Policji insp. Katarzyna Nowak i dodaje: – Nasza kampania ma również pokazać, że upływ czasu nie zamyka drogi do sprawiedliwości, a nowe możliwości analityczne, doświadczenie policjantów i informacje przekazywane przez świadków mogą przynieść tak długo oczekiwany przełom w śledztwie.
Trzy niewyjaśnione sprawy
W ramach kampanii przypomnimy trzy niewyjaśnione do tej pory sprawy, nad którymi pracują policjanci z Archiwów X. Każda z nich zostanie przedstawiona w odrębnych materiałach w formie krótkich filmów i publikacji wraz z apelem o kontakt do osób, które mogą pamiętać okoliczności związane z tymi zdarzeniami. Celem tych działań jest przypomnienie o sprawach, które wciąż czekają na wyjaśnienie oraz stworzenie przestrzeni do przekazania informacji, które mogą doprowadzić do zakończenia śledztw.
Sprawy, które udało się rozwiązać
Kampania Archiwum X – Nie przestajemy szukać! odwołuje się również do rezultatów pracy policjantów, którzy zajmują się sprawami sprzed lat. W ostatnim czasie ich działania doprowadziły do ustalenia sprawców zabójstw popełnionych kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat wcześniej.
Przykłady takich spraw to:
- Sprawa zabójstwa listonosza z Gdańska (1997 r.), w której dzięki pracy pomorskiego Archiwum X ustalono sprawcę i postawiono mu zarzuty.
- Wyjaśnienie dwóch zabójstw kobiet (2012–2013) przez poznańskich kryminalnych, m.in. dzięki ponownej analizie dowodów i nowym badaniom.
- Zatrzymanie przez wielkopolskich śledczych mężczyzny odpowiedzialnego za zabójstwo 53-letniego mieszkańca Mosiny.
- Ustalenie po 30 latach przez lubelskich kryminalnych sprawcy zabójstwa 37-letniego mężczyzny (1995 r.).
- Zatrzymanie sprawców zabójstwa dwóch młodych kobiet w Warszawie (2000 r.).
Archiwum X w strukturach Policji
Zespoły określane mianem Archiwum X zaczęły funkcjonować w polskiej Policji pod koniec lat 90. XX w. Pierwszy taki zespół powstał w 1999 roku w KWP w Krakowie. Doświadczenia tej jednostki pokazały, że ponowne spojrzenie na sprawy sprzed lat w połączeniu z rozwojem wiedzy i techniki, mogą przynieść przełom w rozwiązaniu zabójstw sprzed lat. Z czasem podobne zespoły zaczęły powstawać w kolejnych komendach wojewódzkich.
Impulsem do ich utworzenia był postęp technologiczny i rozwój kryminalistyki. To, co kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu było niemożliwe do ustalenia, dziś jest osiągalne dzięki badaniom DNA, nowoczesnym bazom danych czy zaawansowanym metodom analizy.
Centralne Archiwum X, czyli Wydział Przestępstw Niewykrytych Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji powstało 15 maja 2023 roku. Zajmuje się ono najpoważniejszymi niewyjaśnionymi sprawami przeciwko życiu i zdrowiu, zaginięciami sprzed lat oraz szczególnie trudnymi postępowaniami. Policjanci współpracują z prokuraturą, wspierają jednostki terenowe i koordynują działania w całym kraju.
Nie przestajemy szukać
Być może to właśnie czyjeś wspomnienie stanie się brakującym elementem układanki w sprawach prezentowanych w ramach kampanii Archiwum X – Nie przestajemy szukać! Każda, nawet najmniejsza informacja, może nam pomóc w ustaleniu prawdy.
Osoby posiadające wiedzę na temat przedstawionych podczas kampanii zdarzeń prosimy o kontakt pod numerem telefonu +48 509 985 025 lub mailowo archiwumx@policja.gov.pl. Zapewniamy pełną anonimowość.
Tekst: Agnieszka Włodarska/ BKS KGP
Film: podkom. Tomasz Lis/ BKS KGP