Problematyka Uzależnień – Rozpoznaj, Reaguj, Zapobiegaj
Uzależnienia stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. Dzielą się one na uzależnienia chemiczne (związane z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych) oraz behawioralne (związane z nałogowym powtarzaniem określonych czynności). Z uwagi na specyfikę wieku rozwojowego, tolerancja układu nerwowego młodych osób na działanie szkodliwych czynników jest odmienna niż u dorosłych, a postępujące uzależnienie błyskawicznie prowadzi do niebezpiecznych komplikacji zdrowotnych i zaburzeń psychicznych.
Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o poszczególnych rodzajach zagrożeń oraz wskazówki, jak reagować w sytuacjach kryzysowych.
Narkotyki i Nowe Substancje Psychoaktywne (NSP)
Narkotyki i tzw. dopalacze to substancje chemiczne, które drastycznie wpływają na pracę mózgu, wywołując zmiany w postrzeganiu, nastroju, świadomości i zachowaniu. Prowadzą do silnego uzależnienia zarówno psychicznego, jak i fizjologicznego. Należy pamiętać, że w przypadku osób małoletnich każde użycie narkotyków lub leków bez zlecenia lekarza jest traktowane jako przedawkowanie.
Posiadanie, udzielanie, a także handel środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi to przestępstwa surowo karane na mocy Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29 lipca 2005 r.
Dla otoczenia – rodziców, opiekunów czy nauczycieli – kluczowa obok znajomości prawa powinna być jednak umiejętność wczesnego rozpoznania sygnałów świadczących o ewentualnym kontakcie małoletniego z niebezpieczną substancją. Choć nie istnieje jedna, uniwersalna grupa objawów, na silne zatrucie organizmu mogą wskazywać m.in.: dezorientacja, trudności z oddychaniem (duszności), skrajna senność lub przeciwnie – nienaturalne pobudzenie ruchowe, halucynacje, wymioty, utrata przytomności, drgawki oraz wyraźnie zwolniony bądź przyspieszony oddech.
Warto przy tym pamiętać, że ucieczka w środki psychoaktywne rzadko zdarza się bez przyczyny. Najczęściej jest to efekt głębszych problemów, z jakimi zmaga się młody człowiek, wynikających z trudnych czynników środowiskowych czy uwarunkowań osobowościowych.
Alkohol
Alkohol to substancja psychoaktywna, po którą młodzież sięga najczęściej. Problematyka nadużywania alkoholu przez małoletnich jest skomplikowana m.in. przez zmniejszoną wrażliwość na efekty jego działania w okresie dojrzewania, co bywa niezwykle niekorzystne dla rokowania i przyspiesza proces uzależnienia.
Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października 1982 r. bezwzględnie zabrania sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Spożywanie alkoholu przez małoletnich jest również jednym z głównych przejawów demoralizacji w świetle Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r.
Zaburzenia układu nerwowego to tylko część problemu. Młode osoby pod wpływem alkoholu znacznie częściej stają się ofiarami przestępstw, ulegają nieszczęśliwym wypadkom lub same wchodzą w konflikt z prawem.
Uzależnienia Behawioralne
Uzależnienia mogą dotyczyć nie tylko substancji chemicznych, ale również zachowań. Uzależnienia behawioralne polegają na przymusowym, nałogowym powtarzaniu określonych czynności. Do tej grupy zaliczamy między innymi nadużywanie nowoczesnych technologii, internetu, gier komputerowych, a także hazard, zakupoholizm czy nałogowe ćwiczenia. Dla młodego człowieka wykonywanie danej czynności staje się głównym sposobem na stymulację, rozładowanie napięcia i regulację nastroju. Z czasem aktywność ta szybko staje się nawykowa i całkowicie absorbuje myśli oraz uwagę dziecka. Wykonywana jest coraz częściej i dłużej, a próby jej trwałego lub całkowitego zaprzestania kończą się niepowodzeniem. Tego rodzaju nałogowe zachowania wywołują równie destrukcyjne konsekwencje zdrowotne i rozwojowe co uzależnienia chemiczne, prowadząc do poważnych trudności w obszarze pełnionych przez dziecko ról społecznych oraz szkolnych.
Symptomy ostrzegawcze u dzieci i młodzieży:
- czynności, które szybko stają się nawykowe, absorbując większość myśli i uwagi dziecka;
- czynności wykonywane coraz częściej, regularniej i przez dłuższy czas;
- traktowanie danej aktywności jako jedynego sposobu na regulację nastroju (rozładowanie stresu);
- trudności w trwałym i całkowitym zaprzestaniu wykonywania danej czynności (często połączone z agresją przy próbie ograniczenia dostępu, np. do telefonu);
- konsekwencje w obszarze pełnionych ról społecznych (zaniedbywanie obowiązków szkolnych, izolacja od rówieśników i rodziny).
Gdzie szukać wsparcia?
Pamiętaj, że leczenie uzależnień jest w Polsce bezpłatne i nie wymaga skierowania. Możesz skorzystać z różnych form pomocy: anonimowego czatu, infolinii lub poradni specjalistycznej, gdzie czeka profesjonalna kadra psychiatrów, psychologów i terapeutów.
Instytucje i placówki:
Poradnie Leczenia Uzależnień dla Dzieci i Młodzieży
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU)
Poradnie narkotykowe online oraz portale poświęcone uzależnieniom behawioralnym
Ważne telefony! Zadzwoń – po drugiej stronie czekają ludzie, którzy chcą pomóc, a nie oceniać.
112 – Numer alarmowy. Zadzwoń natychmiast, jeśli życie lub zdrowie człowieka jest bezpośrednio zagrożone.
116 111 – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (telefon działa codziennie – 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę!). Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
800 100 100 – Telefon dla dorosłych w sprawie bezpieczeństwa dzieci.
800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania „Uzależnienia” (działa codziennie w godzinach 16:00 - 21:00, bezpłatny dla osób z całej Polski).
